Over Ons

Geschiedenis

De Stichting Nationaal Fonds Draaiorgelbehoud (NFD) is in 1964 (onder de toenmalige naam Leon Warnies Stichting) opgericht door de landelijk bekende voorvechter voor het behoud van de draaiorgels, Mr. Romke de Waard.

                       Aanleiding voor de oprichting was de onverwachte verkoop naar Engeland in 1963 van een van de mooiste kermisorgels in ons land, de Grote Gavioli. Dit was de zoveelste verkoop op rij van een historisch Nederlands draaiorgels naar het buitenland.

 Draaiorgels kon je tot in de  jaren 60 van de vorige eeuw in groten getale tegenkomen op  kermissen, in straten en in danszalen. Door de komst van moderne geluidsdragers, zoals de grammofoon, gingen kermisexploitanten en danszaalhouders ertoe over gebruik te maken van muziek van grammofoonplaten en bandrecorders. De draaiorgelexploitanten, die met hun orgels de straten opvrolijkten kregen het steeds moeilijker om hiermee de kost te verdienen. In de woonwijken zijn overdag weinig mensen meer thuis. Bovendien staan de straten vol met geparkeerde auto’s en is er voor het draaiorgel letterlijk geen plaats meer.Ook in de winkelgebieden is veel veranderd. Bracht het draaiorgel daar in het verleden als enige muziek ten gehore, tegenwoordig wordt in elke winkel muziek gespeeld.

Door dit soort factoren kwamen veel draaiorgels op non-actief te staan en werden zij te koop aangeboden.Veel mooie draaiorgels verdwenen daardoor sinds eind jaren 40 van de vorige eeuw naar het buitenland, een onzekere toekomst tegemoet. Vooral in Engeland, Amerika en later ook Japan was er grote belangstelling voor deze prachtige instrumenten die behoren tot Nederlands cultureel erfgoed. We denken hierbij aan draaiorgels als de Vier Kolommen, de Cello, de Klok, de Zeeman, de Waterpoorter, de Goliath, de Negen Beelden. Deze orgels, ook wel "Adieu-orgels"  genoemd, konden meestal als verloren worden beschouwd. Door gebrek aan deskundigheid bleef het nodige regelmatige onderhoud, dat nu eenmaal aan een draaiorgel moet worden verricht, veelal achterwege.

Romke De Waard en vele andere Nederlandse draaiorgelvrienden zagen deze ontwikkelingen met lede ogen aan. Met geld, te verkrijgen uit donaties, giften en legaten zou de nieuwe stichting proberen verkoop te voorkomen door aankoop van het betreffende instrument. In de praktijk bleek dit laatste moeilijker dan gedacht. De bedragen, die door buitenlanders voor onze draaiorgels werden betaald, waren vele malen hoger dan de toen in Nederland gangbare verkoopprijzen.

Als gevolg hiervan heeft onze stichting haar activiteiten jarenlang vooral gericht op het subsidiëren van restauraties van nog in Nederland aanwezige historische draaiorgels, waarbij het doel: behoud van dit cultureel erfgoed voor Nederland ook werd bereikt. Met succes werden de kostbare restauraties van onder andere de Lekkerkerker, de Jupiter, de Buffel,  het Stijvebeeldje en de Grote Blauwe krachtig financieel door onze stichting ondersteund.

Eén van de speerpunten van onze stichting is, dat deze draaiorgels, met een rijke Nederlandse historie dan ook met een zekere regelmaat voor het publiek te beluisteren zijn.

In 2008 is met bemiddeling door het NFD het prachtige draaiorgel de Cello, dat in 1967 naar Canada was verkocht, weer in Nederlandse handen gekomen. Na terugkeer in Nederland heeft de Cello een uitgebreide restauratie ondergaan, die uiteraard door onze stichting is gesubsidieerd. Na deze restauratie speelt het weer als vanouds!

 In 2013 is het NFD zelf eigenaar geworden van het vooral in Leeuwarden en omgeving vroeger zo bekende draaiorgel de Gouwe. Nadien heeft dit draaiorgel jarenlang opgesteld gestaan in de bezoekersruimte van de Heineken Bierbrouwerij in Amsterdam. Omdat dit orgel minder geschikt is om in een gesloten ruimte te spelen wilde Heineken het orgel verkopen. Overleg met Heineken leidde in 2013 tot aankoop van de Gouwe.

Inmiddels is de restauratie van dit orgel in volle gang (zie onder Nieuws). Wij verwachten dat deze omvangrijke restauratie eind 2016 kan worden afgerond. Voor de Gouwe zal dan een passende bestemming in Nederland worden gezocht.

Hoewel de ontwikkelingen door de jaren heen anders zijn gelopen dan bij de oprichting van onze stichting in 1964 was bedoeld, zijn wij trots op de resultaten die wij hebben kunnen behalen!

Voorbeelden van orgels die geëxporteerd werden

  • De Cello in 1967 verkocht naar Edmonton in Canada
  • de Klok van Möhlmann in 1976 naar Australië
  • De Vier Kolommen in 1947 naar Holland-Michigan
  • De Zeeman verkocht in de jaren 70 naar Japan
  • De Waterpoorter in de jaren 70 naar de VS
  • De Goliath naar Indonesië
  • De Negen Beelden in 1948 naar Duitsland

Orgels waarvan de restauratie en/of aankoop mede mogelijk werd gemaakt door het NFD

  • De Cello in 2008 teruggehaald naar Nederland door bemiddeling van het NFD en restauratie voltooid in 2010
  • De Buffel, restauratie voltooid in 2008
  • De Grote Blauwe, restauratie voltooid in 2011
  • De Jupiter, restauratie voltooid in 2002
  • De Klok van Neleman, restauratie voltooid in 2008
  • De Lekkerkerker, restauratie afgerond in 2005
  • Terug naar Nederland in 1996 en restauratie voltooid in 1997
  • het Stijvebeeldje, restauratie voltooid in 2012